Wat betekent mijn straatnaam?



Dovnload 17.04 Kb.
Datum22.07.2016
Grootte17.04 Kb.
Wat betekent mijn straatnaam?

Per wijk willen we een poging doen om de straatnamen te verklaren. We vonden op verschillende plaatsen informatie. In Meetjeslandse toponiemen tot 1600, deel Hansbeke, uitgegeven door de stichting Achiel de Vos, geschreven door Jan Luyssaert (1995). Op de kaart van Joost De Deken senior uit 1700 en de Popp-kaart (1864). Verder in meerdere publicaties van Oud-Hansbeke en Albert Martens. En natuurlijk via de mondelinge overlevering…



Hansbekedorp

De hoofdstraat van Hansbeke heeft doorheen de eeuwen meerdere namen gekregen. In Hansbeke spraken en spreken de inwoners van “naar het dorp (’t durp) gaan” om te winkelen, school te lopen, de mis in de kerk mee te maken, al dan niet gevolgd door cafébezoek… In andere gemeenten, Merendree en Lovendegem b.v., spraken oudere inwoners nog lang over “naar plaatse (ploatse) gaan” waarbij wellicht vooral de marktplaats in het vizier kwam , of de hoofdstraat als ontmoetingsplaats1.

De huidige hoofdstraat in Hansbeke heette geruime tijd rond 1800 ’s Heerenstraete of Heerstraete, zeker dan het noordelijk deel vanaf de kerk. Dit had niets met de eredienst te maken, maar wel met de bezitter van een groot deel van het Hansbeekse grondgebied, de kasteelheer van de heerlijkheid Hansbeke. Het eerste omwalde kasteel stond op percelen waar nu de hoeve Vaartstraat 1 staat2. Interessant om weten is dat een deel van de dezelfde gewestweg N437 op het grondgebied van Nazareth, vandaag nog de straatnaam ’s Gravenstraat draagt. Toeval of niet?

Later kwam de naam Leistraat of Leystraete3 opduiken: de straat vanaf de kerk naar de waterloop in het noorden van de gemeente4. Op de Popp-kaart heet het deel vanaf het kruispunt met de huidige Melkerijstraat, de Pontweg (d.i. de straat naar de veerpont over de vaart). Het zuidelijk deel vanaf dit kruispunt richting spoorweg kreeg de naam Straete naar Nevele. De adressen van alle inwoners rond de kerk droegen alle de naam Dorp5. De bebouwing van het dorp als kerngebied van de gemeente breidde zich in de tweede helft van vorige eeuw vooral in zuidelijke richting uit. Alle huizen ten zuiden van de spoorweg (het eerste deel van de huidige Zandestraat, Nevelestraat, Reibroekstraat, de volledige Molenstraat enz.) kregen dan maar de naam Dorp-Zuid. Die naam bleef in voege tot 1971. Dan spraken we van Dorpsstraat en leerden we op school dat je dat me twee keer ‘s’ schrijft. Bij de fusie van gemeenten op 1 januari 1977 werd de dorpsstraat Hansbekedorp.



Ten noorden van de dorpskom stond aan de westzijde van de hoofdweg op een heuveltje (naast de huidige woning Hansbekedorp 43) de dorpsmolen, van belang voor de naamgeving van straten in de directe omgeving. Hij was eigendom af van de kasteelheer die, aanpalend aan het perceel met de molen, een Waerhande bezat (de open ruimte noordwestelijk richting oud en nieuw kasteel). Dit was zijn jachtterrein, dat onmiddellijk bij het dorp aansloot.



Lindestraat

Rechtop de in 1910 afgebroken molen liep een smal, wat kronkelend straatje richting Doornbosstraat. Aan de westzijde van de Doornbos stond rond 1700 het molenaarshuis6, op het perceel dat nog steeds schuin doorgesneden wordt door een voetweg die uitmondt op de voetweg tussen Hansbekedorp nrs. 34 en 36. In de volksmond heette dit laatste straatje lange tijd De Roo’s straatje. Later kwam het molenaarshuis vlakbij de molen (nu Hansbekedorp 43). De Lindestraat heette lange tijd Meulendre(e)fken7, maar op de Popp-kaart staat Scheurstraetje vermeld. Over de etymologische betekenis is weinig te vinden. Een scheur(e) is een barst, maar houdt ook verwantschap met scheren, afsnijden. In die zin kan het ook gezien worden als een afkortingsweg tussen Doornbos- en dorpsstraat. Een andere verklaring zou kunnen zijn dat er een vervorming van Schuurstraatje in zit omdat de weg vlak naast een schuur kronkelde  tegen de linde aan. De schuur van Jozef De Boever brandde af kort na de tweede wereldoorlog8. Volgens Jan Luyssaert is Scheurstraat een vervorming van Schuurstraat en kan het verwijzen naar een Tienden-schuur9.

Bij de nieuwe stratenindeling van 1971 veranderde de naam in Lindestraat, naar de lindeboom met Mariakapelletje op het oostelijk einde van de straat. De boom vertoont ouderdomsverschijnselen maar de bewoners van Doornbosstraat 2A voorzagen al een jonger exemplaar. Opvolging voorzien!

Melkerijstraat

De dorpsmolen gaf zijn naam ook aan de straat die van de Kippendonk (vlakbij huidig nummer 5) naar het dorp liep10. Dit tracé is door de aanleg van de spoorweg en zijn langswegen minder herkenbaar. Het was wellicht een veel gebruikte verbinding, in de tijd dat mensen zich te voet, of met paard en kar, verplaatsten, tussen Hansbekedorp en Bellem. Zowel bij Joost De Deken als op de Popp-kaart worden Meulenstraetjen en Molenstraat vermeld.



De molen verdween maar graaf Frans-Gisleen Borluut had in 1879 ten tijde van de schoolstrijd een Katholieke school gebouwd (gedenkplaat nog aanwezig in de gevel tussen nrs. 22 en 24). Toen ze in 1884 haar onderwijsfunctie verloor door de hernieuwde samenwerking met de gemeenteschool op de hoek met de dorpsstraat, kwam er een melkerij in11. Dit gebouw werd decennialang als toneelzaal en bioscoop gebruikt. In de volksmond werd er al die tijd gesproken over de Oude Melkerij. De grafelijke familie bouwde immers in 1894 een nieuwe moderne melkerij aan de overkant van de straat. Reden genoeg dus om in 1971 deze straat de Melkerijstraat te noemen.

Het deel dat net voor de dreef naar het kasteel richting spoorweg loopt staat op de Popp-kaart als Ommegangstraet . Het was een voetweg die begon in de richting van de wijk Reibroek, bij de huidige Kapellenstraat, aan de beek. Een ommegang is een processie die onderdeel is van de katholieke eredienst. Wegen waarlangs de processie stapte, kregen dan vaak die naam.

Kerkakkerstraat

Ten zuiden van de huidige Melkerijstraat lag op de kaart van 1700 een groot gebied zonder perceelindeling, de Kerckakker geheten, vergelijkbaar met de Waerhande wat noordelijker. De gronden waren eveneens eigendom van de heer van Hansbeke. Er was enige bebouwing tegen de dorpsstraat aan, maar vooral akkerland op de hoger gelegen kouterruggen die aan de twee kanten boven de vallei van de Grote Beek uitkwamen. Dit is nog steeds goed zichtbaar in het landschap. In de jaren zeventig van vorige eeuw werd de beperkte bebouwing verder opgevuld door een verkavelingsplan waarin nieuwe straten een onderdeel vormden, de zogenaamde pijpenkoppen. De graaf had de meeste van de blauw-witte huizen altijd verhuurd en ging nu tot verkopen over. In het verkavelingsplan werden huizen afgebroken om er nog meer te kunnen bouwen, de moestuinen verdwenen. Kerkwegels waren er in het gebied altijd al geweest, sommige werden afgeschaft, nieuwe aangelegd in functie van de verkaveling. Een wegje van aan de vroegere Ommegangstraat (waar Reibroekstraat 4 tot voor kort stond) richting kerk heet op de Popp-kaart Kerkweg. Het liep langs de Beestenmarkt, waar de vrijheidsboom geplant werd. Andere voetwegels kregen namen van aangelanden. Wat we nu D’haenens straatje noemen, rechtover de Merendreestraat, heette vroeger Noomkes straatje. Nomitor De Meyer was de bakker die er vroeger woonde en Hansbeke en verre omgeving schietspoelen (appelmoestaarten in halve maan-vorm) leerde eten. Langs de kerkhofmuur ten noorden van de kerk loopt het aloude Casimirs straatje , naar Casimir Onderbeke van café Het Huis van Vinderhoute. Rond 1700 werd het voetslagh tusschen het kerckhof genoemd12. Aan het einde ervan begint de Kattewegel, een romantisch kasseibaantje. Het inspireerde Dolf Vandesompel tot een ondertitel bij zijn boek in het Ansbeeks dialect, De Veruilokte Bomboare, Vertelllingskes van in en rond de katteweegle in Hansbeke, een uitgave van Vlakaf uit 1999.

Alle huizen van het spontaan gegroeide woonerf kregen lange tijd het adres Dorp nr…., tot in 1971 de aloude naam Kerkakker van onder het stof gehaald werd.

Begijnhoflaan

In 1956 werd een nieuwe straat getrokken, parallel aan de Lindestraat, aan de achterzijde van de boerderij die in 2013 de Wendeprijs kreeg. In de volksmond bleef deze straat dan ook heel lange tijd gekend als de Nieuwe Straat. Het was trouwens de eerste keer dat er in Hansbeke een afwijking van het aloude wegenpatroon aangelegd werd in functie van een verkaveling op zichzelf. Alle wegen langs de spoorweg hadden eveneens het wegenpatroon veranderd, omdat niet aan elke weg een overweg kon voorzien worden. Langs veel van die nieuwe wegen kwamen huizen, maar helaas te dicht bij de spoorweg zoals nu volop blijkt. In het geval van de nieuwe doorsteek tussen dorpsstraat en Doornbos ging het om een echte verkaveling waar veel jonge gezinnen terecht konden. Als naam voor de nieuwe straat koos het toenmalig Hansbeekse gemeentebestuur voor Begijnhoflaan.



De mensen spraken toentertijd wel over de Hovekens als ze doelden op de huizengroep Begijnhoflaan 1-3 en Hansbekedorp 60-66. Begijnen hebben er wel nooit gewoond en een begijnhof is het zeker nooit geweest. Er woonden ongetrouwde dames en weduwen, maar ook mannen en echtparen. Het rustieke kader was een argument om het beschermd dorpsgezicht aan Hansbeke toe te kennen in 1981. Voor het eerst werd hier een straat met Japanse kerselaars aangelegd, recenter vervangen door beuken. Daarom werd er een eerste keer geopteerd voor een heuse ‘laan’ in de naamgeving van een Hansbeekse straat.

1 Zie ook Albert Martens, Merkwaardige gebouwen in de Dorpsstraat van Hansbeke, uitgave Oud-Hansbeke, 2000, p. 3.

2 Ibidem p. 4

3 Albert Martens, Hansbeke in 1700, uitgave Oud-Hansbeke, 2001, p. 15 en p. 17.

4 Jan Luyssaert, Meetjeslandse toponiemen tot 1600, Hansbeke, uitgave Stichting Achiel De Vos, 1995, pp. 73-74.

5 Kiezerslijsten in bezit van René Langeraert en Agnes Geiregat, dochter van Gaston Geiregat (1899-1971) die periodiek als plaatsvervangend secretaris op het Hansbeekse gemeentehuis fungeerde.

6 Albert Martens, Hansbeke in 1700, uitgave Oud-Hansbeke, 2001, p. 41.

7 Jan Luyssaert, Meetjeslandse toponiemen tot 1600, Hansbeke, uitgave Stichting Achiel De Vos, 1995, p. 17.

8 Informatie uit gesprek met Agnes Geiregat en Wouter Langeraert op 5 januari 2014.

9 Gesprek op 15 januari 2014.

10 Jan Luyssaert, Meetjeslandse toponiemen tot 1600, Hansbeke, uitgave Stichting Achiel De Vos, 1995, pp. 73-17.

11 Albert Martens, Het onderwijs te Hansbeke, Van vroeger en nu, uitgave Oud-Hansbeke, 2008, p. 15 en p.60 e. v.

12 Albert Martens, Hansbeke in 1700, uitgave Oud-Hansbeke, 2001, p.21.




De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina