Wat is boeddhisme



Dovnload 220.33 Kb.
Pagina2/8
Datum26.08.2016
Grootte220.33 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Boeddha Dharma

Het spirituele pad van het Boeddhisme gaat heel concreet over het hier en nu. De staat van verlichting wordt in het Boeddhisme wel omschreven als een ‘non-conceptuele’ staat van zijn, d.w.z. niet gebonden aan concepten, overtuigingen of geloof. Verlichting (Nirvãna) is de staat waarin de begeerten zijn uitgedoofd en men vrij is van gehechtheid aan illusies. Het houdt een totale onbevangenheid ten opzichte van ons denken in. Samsãra is de onverlichte staat, waarin we ons laten leiden door onze denkbeelden van wat 'geluk' is. Onze denkbeelden van geluk staat echter ons werkelijke geluk in de weg. Velen zoeken houvast in opvattingen (dogma’s) en geloofszekerheden. Het boeddhisme wijst ons echter op het belang van het volledig gewaar-zijn in het Hier-en-Nu. Het gaat er om bewust te leven, zodat we in het dagelijks leven ons elk moment gewaar zijn van het onderscheid tussen illusie (onze concepten waarmee we de werkelijkheid interpreteren) en werkelijkheid (het concrete zijn in het hier en nu). Het middel bij uitstek om ons te oefenen in het met aandacht aanwezig zijn in het 'hier-en-nu' is meditatie.




Dharma

Dharma (Pali: dhamma) is een centraal begrip in het boeddhisme; het wordt in verschillende betekenissen gebruikt.

De kosmische wet die ten grondslag ligt aan onze wereld; vooral de wet van karmisch bepaalde wedergeboorte. Het leven bestaat uit een continu proces van veranderingen. Wij mensen zijn opgenomen in dit proces van verdwijnen en ontstaan. Een gebeurtenis vindt onvermijdelijk plaats als alle voorwaarden voor het ontstaan ervan aanwezig zijn. Iedere gebeurtenis is op deze manier het resultaat van een veelheid van voorwaarden. Zo'n voorwaarde wordt ook wel dharma genoemd. Zo’n dharma werkt (in combinatie met andere voorwaarden) mee aan het ontstaan van een ander dharma, dat op zijn beurt ook weer als voorwaarde dient. Zo is er sprake van een voortdurend proces van onophoudelijk opeenvolgende dharma's. Dit proces betreft zowel de materiële wereld als ook alle psychische processen en gebeurtenissen en zelfs de ziel. Alle psychische fenomenen worden verklaard in termen van het proces van het voortdurend ontstaan en verdwijnen van psychische gebeurtenissen of dharma's.  Dit veranderingsproces heeft geen externe oorzaak, maar komt voort uit de dharma's zelf. Vergankelijkheid is dus een essentieel onderdeel van dharma's. Alle nieuwe dingen dragen vanaf het moment van hun ontstaan de oorzaak van hun vernietiging in zich en verdwijnen dus weer onmiddellijk.

De leer die de Boeddha formuleerde. De Boeddha herkende de kosmische wetten, die 'universele waarheid' bevatten, en heeft deze geformuleerd in zijn leer, de Boeddha Dharma. De dharma bestond dus al vanaf het begin der wereld, de Boeddha is de ontdekker ervan en heeft ze toegankelijk gemaakt voor zijn volgelingen. Bij zijn sterven zei de Boeddha dan ook tegen zijn trouwe volgeling Ananda: 'Hoe zou wat geboren wordt niet sterven? Als de Gezegende is heengegaan denk je misschien dat je leermeester verdwenen is, dat je geen leermeester meer hebt. Dat is niet zo. De Dharma, de discipline en de beoefening die ik jullie heb onderricht zal je leermeester zijn als ik ben heengegaan. De dharma is volledig geopenbaard. Neem je toevlucht tot de Dharma. Elk van jullie moet de Dharma maken tot zijn eiland en geen andere toevlucht zoeken.' (uit: De Boeddha, het verhaal van zijn leven). Een boeddhist neemt zijn toevlucht tot deze door de Boeddha geformuleerde leer. Dharma in deze betekenis wordt vaak met een hoofdletter geschreven uit eerbied voor de door de Boeddha geformuleerde leer.

Gedragsnormen en ethische regels, bestaande uit shila en vinaya. Shila's zijn de voorschriften (ethische richtlijnen) voor monniken en nonnen.

De tien shila's zijn: (1) zich onthouden van doden, (2) niet nemen wat niet gegeven is, (3) zich onthouden van verboden seksuele daden, (4) zich onthouden van onjuiste spraak, (5) afzien vn het gebruik van bedwelmende middelen, (6) afzien van vast voedsel na 12 uur 's middags, (7) vermijden van muziek, dans, toneel en ander vermaak, (8) afzien van het gebruik van parfum en sieraden, (9) zich onthouden van slapen in hoge, zachte bedden en (10) zich onthouden van omgaan met geld of andere waardevolle artikelen.


De eerste vijf shila's gelden ook voor boeddhistische leken; op bepaalde, bijzondere dagen houden zij zich aan de eerste acht shila's.


Vinaya is één van de drie delen van de tripitika en bevat de regels en richtlijnen voor het gemeenschapsleven van monniken en nonnen.

Manifestatie van de werkelijkheid; elk voorwerp of verschijnsel is een manifestatie van de werkelijkheid en maakt als zodanig deel uit van de dharma.

Mentale inhoud, voorwerp van gedachte, idee. Hier worden weerspiegelingen van de realiteit in de menselijke geest bedoeld. Zo kan een voorwerp dat zich buiten ons bevindt in onze geest weerspiegeld worden als voorstelling of gedachte. Deze gedachteninhouden zijn tot ons gekomen via de zintuigen (zien, horen, ruiken, proeven en tasten) en door onze mentale bron. Uit deze laatste bron welt de stroom van mentale verschijnselen op, zoals gedachten, concepten, emoties, herinneringen, plannen, fantasieën, enz. Ze bevatten de zogenaamde mentale dharma's, onze gedachtenstroom.



Wanneer we onze geest observeren, dan kunnen we zien dat de zintuigelijke waarnemingen èn de mentale dharma's zich tegelijk en in combinatie op elk moment in onze mentale stroom bevinden. We horen geluiden, zien voorwerpen of mensen, ruiken de geur van de ruimte waar we ons in bevinden, proeven de smaak die zich op onze tong bevindt, ervaren de onderlaag waarop we staan of zitten, nemen onze mentale inhouden waar (gedachten, gevoelens, oordelen, enz). Wanneer we meegezogen worden door (aspecten van) de mentale gedachtenstroom bevinden we ons in samsara Observatie kan ons echter bewust maken van dit alles. We kunnen er voor kiezen om de totaliteit van de mentale stroom met enige distantie te observeren en ons er niet mee te identificeren. Het kan zijn dat we de percepties en de mentale verschijnselen niet goed van elkaar kunnen onderscheiden. Er is dan een vorm van bewust zijn en niet bewust zijn. Onze waarneming van de werkelijkheid wordt dan gekleurd of vervormd door ons denken, door onze mentale inhouden. Onze denkbeelden vermengen zich met zintuiglijke waarnemingen. Onze waarneming is dan niet helder, is gedeformeerd, gekleurd, ons ervaringsveld is mistig, de wolken van ons denken verhinderen het waarnemen van de heldere zonneschijn. Soms zien we de zon even door de wolken schijnen. Door veel oefening (meditatie) kan een omvattend helder bewustzijn ontstaan, dat functioneert als 'panoramisch bewust zijn'. Dan bevind je in nirvana en is er helderheid van geest.
De Vier Edele Waarheden
De essentie van de Boeddhistische leer wordt gevormd door de Vier Edele Waarheden. Hierna zijn deze waarheden in verkorte vorm weergegeven.
De vier Edele Waarheden en het Achtvoudige Pad.
De kern van de Boeddha Dharma is uitgedrukt in de Vier Edele Waarheden. Het doel van deze waarheden is om een antwoord te geven op een concreet menselijk probleem: het lijden. Het leven bestaat immers uit allerlei vormen van lijden: pijn, verdriet, afgunst, haat, noem maar op. Zoals alle psychische fenomenen wordt ook het lijden verklaard door de wetten van de Dharma. Het proces van het voortdurend ontstaan en verdwijnen van gebeurtenissen heeft geen externe oorzaak, zoals een hogere macht, maar komt voort uit de opeenvolging der gebeurtenissen. De oorzaken van het lijden liggen vooral in de mens zelf. Dat betekent ook dat de mens er zich van kan bevrijden. De vier waarheden geven dit inzicht stapsgewijs weer.


Boeddha Amitayus


  1. De Edele Waarheid van lijden

  1. Met 'lijden' (dukkha) wordt niet alleen lichamelijke en geestelijke pijn bedoeld. De term wordt eerder gebruikt voor de existentiële ervaring van levenspijn die ons kan overkomen vanwege de  vergankelijkheid van het aardse bestaan.  Ook vreugde en genot schenken ons geen blijvend geluk omdat ze van voorbijgaande aard zijn. Het leven is al met al een aaneenschakeling van onbevredigende ervaringen vol leed, zoals ontevredenheid, frustratie, onrust, angsten en fysiek lijden. Zowel de prettige, aangename als de pijnlijke, onaangename omstandigheden zijn vergankelijk (anicca).




  1. De Edele Waarheid van de oorzaak van lijden

De tweede Edele Waarheid bestaat uit het besef dat het lijden wordt veroorzaakt door onze begeerten of verlangens (tanha), ofwel door hunkering.  Deze hunkering kent drie vormen:

    • Het verlangen naar zintuiglijke ervaringen

    • Manifestatiedrang

    • Vernietigingsdrang

De kern van dit verlangen (tanha) is dat we onszelf willen bevrijden van het lijden. Er ontstaat een soort paradijselijk verlangen naar een leven zonder angst en pijn. Dit hunkeren naar genot leidt tot een vicieuze cirkel waar we niet uit komen en tot een eeuwigdurende kring van wedergeboorten (samsara). Zo blijven we gebonden aan het rad van het leven, aan het geconditioneerde, afhankelijke bestaan.

De diepere oorzaak van het niet goed omgaan met onze begeerten, hunkeringen, verlangens is geworteld in onwetendheid (avijja): het niet of verkeerd begrijpen van de realiteit.

3. De Edele Waarheid van het ophouden van lijden

De derde Edele Waarheid is het besef dat we alleen verlost kunnen worden van het lijden wanneer we onze begeerten kunnen loslaten. Wanneer we door hebben dat ons begeren leidt tot een keten van gebondenheid aan en afhankelijkheid van een ego-zijnswijze, dan doorzien we dat ons begeren een valkuil is die ons ongeluk brengt in plaats van geluk. Wanneer we de illusie van onze egostrevingen begrijpen doorzien we dat het volgen van onze begeerten een verkeerde weg is. Dit inzicht kan ons vrij maken van begeerte. De vlam van de hartstocht zal uitgaan wegens gebrek aan brandstof. Verlossing van het lijden leidt tot verlichting (nirvana).
4. De Edele Waarheid van het pad dat leidt tot het ophouden van lijden

Het Achtvoudige Pad is het middel dat leidt tot het ophouden van al het leed. Het zijn acht levensadviezen die samen de vierde Edele Waarheid vormen.


Dit pad omvat een breed scala van raadgevingen en oefeningen:
1: de juiste inzichten (overeenkomstig de vier waarheden)
2: .de juiste bedoelingen (het juiste denken: zonder bezitsdrang, wreedheid of boosheid)
3: de juiste woorden (het juiste spreken:  geen leugens, roddels, laster of ruwe taal)
4: .het juiste handelen (geen geweld jegens mensen of dieren, niet stelen, niet genieten ten koste van

anderen) (een eerlijk en heilzaam beroep)
6: .de juiste inspanning (inzet om het heilzame te bevorderen)
7: de juiste aandacht (alert zijn voor het hier en nu)
8: de juiste concentratie (op het hier en nu, of op een heilzaam object)

Kort samengevat is dit het pad van moraliteit, meditatie en wijsheid. Het Achtvoudige Pad is zowel diagnosticerend van aard als helend. Het Pad is een diagnostisch model voor het bepalen van de aard van de pijn die je voelt, voor het bepalen van het gebied waar het knelpunt zit. De 'diagnose' bespoedigt het accepteren van de problematiek en de beperkingen. Het volgen van het achtvoudige pad heeft een helend effect, het kan leiden tot vermindering en uiteindelijk tot opheffing van het menselijk lijden.

De eerste twee stappen op het Achtvoudige Pad zijn aspecten van wijsheid.
1. Met het juiste inzicht wordt de wijsheid bedoeld waarbij men een weg ziet die leidt tot meer geluk, inzicht en harmonie. Ons denken kan door het ontbreken van inzicht het lijden versterken maar kan door het juiste inzicht het lijden ook verminderen. Vanuit dit basisinzicht wordt een spiritueel pad bewandeld waardoor gedachten gericht worden op een wijze die afziet van verlangen.
2. Het juiste denken, d.w.z. het denken dat helpt om het lijden (dukkha) te verminderen, wordt bevorderd

door je te richten op drie soorten gedachten:




  • gedachten waarin afstand wordt gedaan van (zintuiglijk) verlangen en gehechtheid



  • gedachten die niet geworteld zijn in haat of boosheid; bijv. kijken naar het goede in mensen

  • gedachten die vrij zijn van wrok; bijv. het beoefenen van meditatie met de aandacht gericht op liefdevolle vriendelijkheid.

De volgende drie stappen op het Achtvoudige Pad betreffen het ethisch gedrag of moraliteit.



3. De juiste spraak betreft het advies om je te onthouden van leugens, roddels, laster of ruwe taal (bijv. vloeken); dit kan onnodige verwarring, pijn of verdriet veroorzaken.
4. Het juiste handelen betreft het advies om je te onthouden van harmonie-verstorende en (zelf)destructieve handelingen, zoals geweld jegens mensen of dieren, doden, stelen, machtsmisbruik, gebruik van bedwelmende middelen, genieten ten koste van anderen (pesten).
5. Het juiste levensonderhoud betreft het advies om een heilzaam en eerlijk beroep uit te oefenen waarbij je jezelf en anderen niet kwetst. Dus: je onthouden van fraude en handel in drugs, wapens, enz.
De laatste drie stappen op het Achtvoudige Pad hebben te maken met het innerlijk omgaan met handelingen, gedachten en emoties. Ze worden vooral ontwikkeld door meditatie.
6. Met de juiste inspanning wordt enerzijds bedoeld de evenwichtige inzet om onheilzame daden en

emoties niet (langer) te voeden en ze te beëindigen, en anderzijds heilzame daden en emoties te ontwikkelen en verder te doen groeien.




  1. De juiste aandacht (opmerkzaamheid) is het observatievermogen waarmee je doorziet wat er zich in

een bepaalde situatie in of aan je voordoet. Het gaat dus om een helder bewustzijn van de concreet ervaren situatie. Het is de open aandacht met betrekking tot het lichaam, gevoelens, gedachten, zintuiglijke prikkelingen en de emotionele gesteldheid in het hier-en-nu. Dit voortdurende bewustzijn wordt geoefend in de inzichtmeditatie.


  1. De juiste concentratie betreft de éénpuntigheid van geest, (de gerichtheid op één concentratiepunt,

het hier en nu of een heilzaam object).
De acht treden ofwel adviezen van het Achtvoudige Pad staan met elkaar in verband en werken als een opwaartse spiraal, waarbij de ontwikkeling vn de ene schakel de andere stimuleert.

Het Achtvoudige Pad kan beschouwd worden als de praktische weg en het bewustwordingsproces dat uiteindelijk leidt tot de Verlichting en het doorbreken van samsara, het rad van geboorte en wedergeboorte. Maar ook op korte termijn kunnen er vruchten worden geplukt van het bewandelen van dit pad, ook zonder dat de genoemde transcendente ervaring wordt gerealiseerd. Het kan leiden tot relativering van wat je nastreeft in het leven en dus tot meer ontspanning en rust. Meditatie kan een heilzame uitwerking hebben op de menselijke geest omdat het een niet-oordelende houding bevordert.






1   2   3   4   5   6   7   8


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina