Workshop: Vervuiling in vis



Dovnload 72.29 Kb.
Datum23.08.2016
Grootte72.29 Kb.

Workshop: Vervuiling in vis

Medewerkers: Joachim Maes, VITO, joachim.maes@vito.be, Geert Goemans, INBO, geert.goemans@inbo.be, Hugo Verreyken, INBO, hugo.verreycken@inbo.be, Claude Belpaire, INBO, claude.belpaire@inbo.be




1. Inleiding

Vlaamse waterlopen kampen met een substantieel en chronisch vervuilingsprobleem. De waterkwaliteit wordt in Vlaanderen opgevolgd via verschillende meetnetten (oppervlaktewateren, waterbodems). Complementair hieraan wordt vervuiling opgevolgd via biomonitoring. Zowel de samenstelling van visgemeenschappen als het meten van polluenten in visvlees vervolledigen het pollutieprofiel van Vlaamse waterlopen.


Naast een aantal praktische voordelen (betere meetbaarheid omwille van de hogere concentraties, standaardisatiemogelijkheden, vergelijkbaarheid van metingen binnen Vlaanderen of België en binnen Europa) biedt het meten in biota ook het voordeel dat de vuilvrachten in termen van biobeschikbaarheid gemeten worden. Zo kan men indicaties geven van mogelijke gevaren voor het milieu en de volksgezondheid. Verschillende toxische stoffen zijn vetoplosbaar en bioaccumuleren in aquatische organismen doorheen de voedselketen. Een uitermate geschikte indicator voor deze persistente stoffen is de Europese paling (Anguilla anguilla). Omwille van zijn hoog vetgehalte accumuleert deze soort bijzonder goed vetoplosbare polluenten, zoals PCB’s, pesticiden en gebromeerde vlamvertragers. Zijn ruime verspreiding, zijn sedentair gedrag (althans in de gele aal fase) en zijn trofische status zijn bijkomende elementen die paling bijzonder bruikbaar maken als monitoringorganisme.

Voorstelling van het meetnet.


Sinds 1994 beheert het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek - voordien IBW, Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer – een gebiedsdekkend meetnet dat als doel heeft om de kwaliteit van vis op te volgen voor openbare viswaters en om aansluitend deze informatie te vertalen naar de algemene kwaliteit van het water. Het meetnet bestaat uit ongeveer 350 plaatsen die eens elke vier jaar worden bemonsterd. Palingen tussen 30 en 50 cm worden meegenomen voor analyse. Palingen vormen geschikte indicatoren voor de milieu- en consumptiekwaliteit. Het is een gegeerde vis die echter door zijn hoog vetgehalte makkelijk vervuiling opslaat.
Een standaard analyse bestaat uit het bepalen van de concentraties van een selectie aan gechloreerde bifenylen (PCB’s), organochloor pesticiden en zware metalen in het spierweefsel (filet).
PCB’s of polychloorbifenylen bestaan uit een reeks verbindingen afgeleid van de bifenylmolecule, waarin één of meer waterstofatomen door een chlooratoom zijn vervangen. Er bestaan 209 verschillende PCB’s, de zogenaamde congeneren. PCB’s die in het milieu terecht komen, breken moeilijk af en kunnen lange tijd in het milieu verblijven. Zij worden opgenomen door levende organismen en accumuleren in het vetweefsel. Door deze opstapeling zijn de PCB-gehaltes hoger in dieren boven aan de voedselketen. Een duidelijk verband tussen PCB-concentraties en het optreden van gezondheidseffecten is moeilijk vast te stellen omdat niet alle PCB-congeneren even toxisch zijn. Sommige PCB’s die sterk lijken op dioxines, zijn (vanuit kankerverwekkend oogpunt) aanzienlijk toxischer dan niet-dioxine-achtige PCB’s. Om deze reden werd het concept TEQ (toxicologische equivalent) ingevoerd. Toxicologische equivalentiefactoren (TEF) drukken de relatieve toxiciteit van dioxineachtige verbindingen ten opzichte van de referentieverbinding 2,3,7,8-tetrachloordibenzo-p-dioxine uit (TCDD, het meest toxische dioxine, TEF = 1). PCB 156 bijvoorbeeld heeft een TEF waarde 0,0005. Het is dus 2000 keer minder toxisch dan TCDD. Tot slot nog dit: In België worden de som van de 7 zogenaamde ‘merker’ PCB’s beschouwd als maat voor PCB vervuiling.
Organochloorpesticiden zijn bestrijdingsmiddelen waarvan DDT wellicht het meest bekend is. Verder worden onder meer lindaan, dieldrin, endrin, aldrin en hexachloorbenzeen gemeten. Al deze stoffen zijn zeer persistent in het milieu. Zo wordt bijvoorbeeld DDT nog steeds aangetroffen in ons milieu alhoewel het gebruik ervan al bijna 30 jaar is verboden in België. Sommige van deze chemicaliën lijken op hormonen zodat ze mogelijk de hormoonhuishouding van mensen en dieren verstoren.
Zware metalen zijn metalen met een hoge dichtheid. Ze komen van nature in kleine hoeveelheden voor in ons milieu. Door toedoen van de mens kunnen ze in grotere hoeveelheden voorkomen waarbij ze afhankelijk van de vorm giftig kunnen zijn voor mens en dier. Een aantal zware metalen zijn in lage concentraties essentieel voor de mens. In hoge concentraties zijn alle zware metalen echter schadelijk.
Consumptienormen voor vis

Consumptienormen bepalen de maximale concentratie van een stof in voedingsmiddelen. Heel wat consumptienormen voor voedingsmiddelen worden op Europees niveau vastgelegd via Europese verordeningen of richtlijnen. Normen verschillen over het algemeen per voedingsgroep. Granen worden anders beoordeeld dan vette vissoorten zoals paling. Daarnaast formuleert de Commissie (na advies van het Europese Voedselagentschap) zogenaamde opinies met betrekking tot consumptiegedrag. Het betreft advies aan de burger over een aanvaardbare inname van voedsel. Het federaal ministerie voor Volksgezondheid neemt deze normen over, kan ze verstrengen of kan normen opleggen voor producten waarvoor geen Europese norm bestaat. Deze normen worden gekozen in functie van ADI richtwaarden (Acceptable Daily (of Weekly) Intake) of op basis van het ALARA principe (‘as low as reasonably achievable’). Een aantal consumptienormen is zodanig gekozen dat contaminanten niet in levensmiddelen mogen voorkomen. Dit komt in de praktijk neer op de detectielimiet. In tabellen 1 en 2 geven we voor de gemeten polluenten in paling de beschikbare informatie over de normen in oppervlaktewater, in visvlees en de aanvaardbare dagelijkse of wekelijkse inname.


2. Hoe kan je het probleem herkennen?

De resultaten van het palingpolluentenmeetnet worden via het Vis informatiesysteem voor het publiek beschikbaar gemaakt. Zo kunnen professionele gebruikers (maar ook andere geïnteresseerden zoals bv. visserijclubs) nagaan hoe het gesteld is met de pollutie in vis uit openbare viswateren.


Het Vis Informatie Systeem of kortweg VIS is een interactieve databank waarin we zo veel mogelijk gegevens over vissen, visbestanden, polluenten in vis, visindexen en herbepotingen in Vlaanderen verzamelen en ter beschikking stellen. VIS is te bevragen via een webbrowser (Internet Explorer of Netscape), er is geen nood aan speciale software. Op termijn zal er hoogstwaarschijnlijk een geoloket gemaakt worden zodanig dat de gegevens uit de VIS-toepassing via uw browser geografisch kunnen worden weergegeven. Voorlopig kan men de gegevens opvragen in een kolomrapport of een grafiek. Onderzoekers of terreinbeheerders kunnen zich via een paswoord aanmelden en kunnen de databank aanvullen met hun gegevens over het visbestand in Vlaanderen. Op die manier blijft VIS steeds actueel en is het een geschikt instrument om professionele gebruikers en leken te informeren over de toestand van vissen en hun leefomgeving in Vlaanderen. Zo kan je bijvoorbeeld via VIS opvragen welke vissoorten in een bepaalde waterloop aanwezig zijn en of de palingen er verontreinigd zijn met polluenten.

3. Welke effectgerichte maatregelen kan je nemen?

Als terreinbeheerder kan je het probleem rond vervuiling in vis niet onmiddellijk zelf aanpakken. Dit vergt immers een doorgedreven inspanning van alle overheden samen om de blootstelling van mensen en van milieu aan verschillende vormen van vervuiling terug te dringen. Wel worden terreinbeheerders beschouwd als professionele gebruikers van milieu-informatie die kan bevraagd worden via databanken, zoals die van VMM of INBO. Terreinbeheerders kunnen fungeren als een eerste aanspreekpunt voor natuurliefhebbers, vissers, of anderen die bezorgd zijn over de (consumptie)kwaliteit van vis uit openbare waters. Ze kunnen de informatie interpreteren en adviseren over visserij.


4. Waar vind je extra info?
Claude Belpaire en Geert Goemans zijn verantwoordelijk voor het palingpolluentenmeetnet (claude.belpaire@inbo.be, geert.goemans@inbo.be).

Hugo Verreycken beheert de VIS databank (hugo.verreycken@inbo.be).

Een link naar het VIS informatie systeem vind je weldra via www.inbo.be

De uitgebreide studie over het Vlaams palingpolluentenmeetnet kan ook via de webstek van het inbo gedownloaded worden (www.inbo.be/docupload/2459.pdf



Tabel 1. Normering van pesticiden en zware metalen in Vlaanderen. VLAREM-norm voor de oppervlaktewaterkwaliteit, maximaal toelaatbare consumptienorm (MTC) voor de consumptie van paling in mg per kg versgewicht en ng per g versgewicht (volgens Europese verordeningen), en richtnorm voor de toelaatbare consumptie voor mensen (volgens opinies van het Europese voedselagentschap of volgens het milieuagentschap van de Verenigde Staten van Amerika)

Chemische stof


VLAREM norm

MTC paling

(mg/kg vers gewicht)

MTC paling

(ng/g vers gewicht)

Waar heb je deze waarden vandaan?

Maximaal toelaatbare consumptie voor mensen
















Pesticiden













Endrin

Gem 5 ng/L

0,01

10

200 ng per kg lichaamsgewicht per dagEU

Aldrin

Gem 10 ng/L

0,01

10

100 ng per kg lichaamsgewicht per dagEU

Dieldrin

Gem 10 ng/L

0,01

10

100 ng per kg lichaamsgewicht per dagEU

-Hexachloorcyclohexaan




0,02

20




Lindaan (-Hexachloorcyclohexaan)




0,2

200

300 ng per kg lichaamsgewicht per dagUSA

Som HCH's

Gem 100 ng/L










Som DDT's

Gem 25 µg/L

1

1000

500 ng per kg lichaamsgewicht per dagUSA

Hexachloorbenzeen

Gem 0,03 µg/L

0,1

100

800 ng per kg lichaamsgewicht per dagUSA
















zware metalen













Kwik

Gem 0,5 µg/L

1

1000

1600 ng per kg lichaamsgewicht per weekEU

Lood

50 µg/L

0,4

400




Cadmium

Gem 1 µg/L

0,1

100

1000 ng per kg lichaamsgewicht per dagUSA

Koper

50 µg/L










Zink

200 µg/L










Nikkel

50 µg/L










Chroom

50 µg/L










Arseen

30 µg/L







300 ng per kg lichaamsgewicht per dagkUSA

Seleen

< 10 µg/L







5000 ng per kg lichaamsgewicht per dagUSA

Verklarende woordenlijst

ng: nanogram is 1 miljoenste van een milligram ; µg: microgram is 1 duizendste van een milligram. (Eén zoutkorrel weegt 60 duizend nanogram, 60 microgram of 6 honderdsten van een milligram).

Gem: Gemiddelde van de metingen.

MTC= Maximaal toelaatbare concentratie.



EU: norm gesteld door de Europese Gemeenschap middels verordeningen of opinies.

USA: norm volgens het Amerikaans Agentschap voor Milieu (US EPA).

Tabel 2. Normering voor dioxines en gechloreerde bifenylen (PCB’s) in Vlaanderen. VLAREM norm voor de oppervlaktewaterkwaliteit, maximaal toelaatbare consumptienorm (MTC) voor de consumptie van paling in pg WHO-TEQ per g versgewicht (volgens Europese verordeningen), en richtnorm voor de toelaatbare consumptie voor mensen (volgens een opinie van het Europees voedselagentschap)


Chemische stof


VLAREM norm basiswater-

kwaliteit

MTC paling

(pg WHO TEQ /g vers gewicht)

MTC paling

(ng/g vers gewicht)

Toelaatbare consumptie voor mensen)
















Dioxines en PCB's













Som van dioxines




4







Som van dioxines en dioxineachtige PCB’s




12




14 pg WHO-TEQ per kg lichaamsgewicht per week

niet dioxine achtige PCB’s




geen norm




geen advies

totaal van 7 merker PCB's







75B




totaal PCB's

Med 7 ng/L

























Verklarende woordenlijst

pg: picogram is 1 miljardste van een milligram; ng: nanogram is 1 miljoenste van een gram. Al het DNA van 1 cel weegt 6 picogram

MTC= Maximaal toelaatbare concentratie

Med : Mediane waarde



WHO-TEQ: toxische equivalent (TEQ) opgesteld door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is de eenheid waarmee verschillende dioxinen en PCB's qua giftigheid met elkaar kunnen worden vergeleken.. Elk mengsel van dioxinen of dioxineachtige PCB's heeft een andere toxiciteit. De TEQ is geïntroduceerd om de risico beoordeling van deze mengsels en de wettelijke controle te vergemakkelijken. Per definitie is de toxiciteit van 1 eenheid 2,3,7,8-TCDD (2,3,7,8-tetrachloor-dibenzo-p-dioxine), de giftigste bekende dioxine verbinding, gelijk aan 1 eenheid TEQ.



De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina