Duizendjarige Eik



Dovnload 23.66 Kb.
Datum26.08.2016
Grootte23.66 Kb.
De “Duizendjarige Eik” van Lummen

Sommigen onder jullie menen zich dit artikel misschien te herinneren. En dat klopt inderdaad, voor een groot deel althans. Doordat we momenteel geen nieuwe geschikte inzending ontvingen, putten we deze maand uit ons rijke archief. De Duizendjarige Eik te Lummen is het voorbije jaar relatief veel ter sprake gekomen, zowel binnen wicca-kringen als in de media en ik vond het eigenlijk wel een geschikt moment om mijn oude artikel terug op te zoeken en een beetje bij te werken.



Bomen en hun symbolische betekenis door de eeuwen heen.
Sinds mensenheugenis spelen bomen een belangrijke rol in het dagelijkse leven van mensen. Onze voorouders vereerden bomen. Voor hen waren het reusachtige levende wezens met een sterke kracht. Bomen waren dragers van geheimzinnige krachten die ze rechtstreeks uit de Aarde en uit de Hemel putten. In de bomen woonde een bomenziel die men hoorde te eerbiedigen. Deze bomenziel werd ook de dryade of boomnimf genoemd.
Bomen zijn belangrijke symbolen. Je treft ze in vrijwel alle religies en culturen, waar ook ter wereld aan. Met hun in de grond verankerde wortels, hun stam en naar de hemel reikende kruin, zijn ze vaak het symbool voor de verbinding tussen hemel en aarde, tussen Goden en mensen. ’t Is dus niet verwonderlijk dat bomen een belangrijke plaats kregen in rituelen van onze voorouders. Zowel de Oude Grieken, Romeinen, Germanen en Kelten offerden aan bomen om van hun Goden een gunstig lot te bekomen. De verschillende boomsoorten hadden elk ook hun eigen specifieke magische krachten die ze elk als een geschenk van de Goden hadden gekregen. Bovendien waren die bomen soms eeuwenoud, getuigen van een ver veleden en dus per definitie bekleed met een ‘goddelijke kracht’, een manier voor de mens om in contact te treden met de Goden.
Boomverering was in de oudheid heel belangrijk. De boom ligt ook aan de basis van heel wat mythen en is één van de meest verspreidde en rijkste symbolen ter wereld. Met hun wisselende kleed van jong groen in de lente, volle glorie in de zomer, vruchten in de herfst en kale takken in de winter staat de cyclus van de loofbomen (in onze streken) ook symbool voor de verschillende levensfasen van de mens. Altijd groen blijvende bomen staan symbool voor eeuwig leven, overwinning van leven op de dood en de wedergeboorte. Ook bij tal van volksgebruiken, feesten en belangrijke gebeurtenissen spelen bomen een belangrijke rol.

De invloed van het Christendom.
Toen de bekering van de ‘heidense’ volkeren begon, was het eerste wat gedaan moest worden het afschaffen van de boomcultus en het vernielen van de heilige bossen en bomen. Hoewel in de bijbel staat ‘Abraham bad bij de heilige eiken te Mamre tot God’, eisten de gezagsvoerders van het Concilie te Arles in 452 om te stoppen met de “godslasterende boomcultus”. Heilig bomen werden gekapt, heilige bronnen omgedoopt tot christelijke doopputten. Op de plaatsen van de gekapte bomen of heidense rituele plekken lieten missionarissen kapelletjes bouwen of soms zelfs hele kerken (bij restauratiewerken, begin 20ste eeuw, aan OLV-Basiliek te Halle vond men in de crypte resten van een boomstronk – Scherpenheuvel heeft de afbeelding van een eik in de basiliek). Maar, toch lukte het niet helemaal om de oude cultus uit te roeien. Bomen en mensen zijn met elkaar vergroeid.
De kerstening stuitte vaak op heel wat verzet. Het volk diende overtuigd te worden van de voordelen van het christendom. Maar de vernieling van de heidense rituele plekken en bomen zorgde vaak voor het omgekeerde effect. Vandaar dat paus Gregorius de Grote in 601 aan zijn zendelingen de richtlijnen gaf om de oude religieuze gewoonten en plaatsen een christelijke betekenis te geven ipv ze te vernietigen. Afgodsbeelden dienden wel vernietigd te worden. Relieken deden nu dienst als amuletten en geneeskrachtige kruiden en heidense plaatsnamen kregen gelijkluidende christelijke namen, heidense plechtigheden werden vervangen door christelijke feesten, kapelletjes werden opgetrokken uit het hout van heidense heiligdommen of in de onmiddellijke nabijheid van een heilige boom of bron.

Men plaatste een heiligenbeeld in de boom zelf en het heidense “voor wat hoort wat” werd gewoon overgenomen. Soms werd een christelijke heilige zelfs met een bepaalde boom geassocieerd – zoals bijv St-Bonifatius met de eik.


Volgens een geschrift van 1854 waren er in de regio L’Oise nog 253 bomen die actief vereerd werden (waaronder eiken, iepen, meidoorns, beuken). In Bretagne bleven de oude gebruiken het langst bewaard omdat dit gebied toen nog met een ondoordringbaar eikenbos bedekt was waar men makkelijk een schuilplaats kon vinden voor de uitvoering van rituele gebruiken. In dit gebied leefden trouwens vooral gekerstende kluizenaars. Zij waren echter tegelijkertijd sterke aanhangers van de oude Keltische mythologie en gebruiken. De heilige Bernhard van Clairvaux schreef zelfs “ge zult in de bossen meer vinden dan in de boeken. De bomen en de stenen zullen je dingen leren die jou geen mens zal kunnen zeggen.” Een diep christen... of een heiden in hart en nieren... Wie weet wel een wicca mocht hij op een later tijdstip geboren zou zijn geweest.

De “Duizendjarige Eik” van Lummen.
De Eik heeft in de Europese mythologie langdurig een grote rol gespeeld, onder andere bij Germanen, Kelten, Grieken en Romeinen. Zij vereerden allen een dondergod zoals bvb Thor, Donar, Taranis, Zeus, Jupiter enz. Steeds was de Eik de aan deze dondergoden gewijde boom. Waarschijnlijk is het feit dat Eiken vaker en duidelijker dan andere bomen door de bliksem werden getroffen hier niet vreemd aan. Dat de Eik een heilige rituele boom was (en is), is natuurlijk ook gemakkelijk te verklaren doordat hij zeer oud kan worden en een indrukwekkende gestalte kan ontwikkelen. Aan de voet van oude Eiken ontstond vaak een religieuze ontmoetings-, vergader-, rechtspraak-, offer- en begraafplaats.
In de provincie Limburg, bij het dorp Lummen, iets ten noordwesten van Hasselt staan op het grondgebied Mellaer twee mooie Eiken: de oude “duizendjarige” Eik en zijn jongere broertje (ca. 350 jaar oud). De Duizendjarige Eik is in de omgeving ook wel gekend als de “Heilige Eik”.
Volgens sommige bronnen zou deze Eik reeds een leeftijd van circa 1700 jaar hebben, maar dat is gezien zijn stamomtrek waarschijnlijk overdreven. Het is wel overduidelijk had hij zeer oud is, de stamomtrek is ongeveer 6,5 meter. Deze Eik zou ook een opvolger van een oudere Gerechtseik op deze locatie kunnen zijn.
De stamomvang (gemeten op 1,3 meter hoogte) is een benaderende maat voor de leeftijd van een eik maar deze is ook afhankelijk van individuele eigenschappen, groeiplaats en conditie.

Vrijstaande, goed groeiende Eiken op redelijke tot goede bodems bereiken na 100 jaar zo'n 2,5 tot 3 meter stamomtrek, na 200 jaar 4 -5 meter, na 300 jaar 5 - 7 meter, etc. De reuzen van de soort hebben stamomtrekken van 9 tot 12 meter en in zeer uitzonderlijke gevallen zelfs 14 - 21 meter. De bijbehorende leeftijden zijn meestal moeilijk te bepalen, daar de meeste eiken van meer dan 6 m omtrek hol worden. Hun leeftijd ligt afhankelijk van vele omstandigheden ergens tussen de 400 en de 1000 jaar. Opgegeven leeftijden voor opgaande eiken van boven de 1000 jaar moeten met de nodige vraagtekens bekijken. Het is wel zo dat de oudste exemplaren niet steeds de dikste zijn aangezien bomen op schralere grond langzamer groeien, maar meestal wel veel ouder worden.


Het is vrij zeker onder de Duizendjarige Eik sinds Karolingische tijden recht werd gesproken volgens het Frankische gebruik. In die zin is hij waarschijnlijk het meest bijzondere gerechtsgebouw van ons land. Dat op deze locatie vanaf Frankische tijden recht is gesproken is geschiedkundig zeer goed mogelijk. Vooral in Duitsland zijn veel gerechtsbomen gekend, veelal linden of eiken, waar vanaf middeleeuwse tijden recht onder werd gesproken. Ook in latere tijden (17e eeuw) speelde hij nog een rol bij de uitvoering van straffen. Zo werden in de 17e eeuw heksen naar deze boom geleid voor de uitvoering van hun doodstraf. De omliggende velden kregen de naam “ Het Verbrand”, omdat ter dood veroordeelden hier ofwel levend, ofwel na onthoofding of na ophanging werden verbrand.
De site van de Duizendjarige Eik blijkt ook een kruispunt van leylijnen te zijn. Op een kruispunt van leylijnen werden sinds mensenheugenis heiligdommen gesitueerd. Kruispunten van leylijnen werden uitgekozen om volgende redenen door onze voorvaders:


  • als “vestigingsplaats” om te wonen en zich te verdedigen

  • als “vergaderplaats” waar de stam vergaderde

  • als “inhuldigingsplaats” waar een ambt op plechtige wijze bevestigd werd

  • als “inwijdingsplaats” voor religieuze personen

  • als “initiatieplaats” waar bvb kinderen de overgang maken naar het volwassen zijn

  • als “galgenplaats” waar werd terechtgesteld of waar men zelfmoord pleegde

Deze plaatsen stammen allemaal van voorchristelijke tijden. Germanen en Kelten hadden in onze streken reeds dergelijke plekken in gebruik. Het waren heilige plaatsen, maar dan zonder gebouwd heiligdom. Het was een gewijde plaats waar officiële en ceremoniële handelingen werden verricht. Deze heiligdommen werden veelweg gemarkeerd met stenen of een boom.


Ook de naam “Lummen” en “Mellaer” hebben een boeiende achtergrond. De naam “Lummen” wordt op verschillende manieren verklaard. Zo is er eerst en vooral de verwijzing naar het Latijnse “Lumen” wat simpelweg “Licht” betekent. Anderzijds kan men ook veel verder teruggaan en is er de uitleg van de naam “Lummen” tot bij de Kelen. In de tweede helft van de vierde eeuw leeft Lummen onder Saalfrankse bezetting. Toen sprak men over Lummen als “Lampinam”, “Lempinam” en “Salampinam”. Rekening houdend met het feit dat “-am” algemeen voor een plaatsaanduiding in het Latijn staat, kwam men dicht bij “ Lampmen”- “Lumpmen”, onze oude vorm van Lummen. Ook de naam “Laer” komt vrij veel voor in namen van Lummense gehuchten, zoals bvb Mellaer waar de Duizendjarige eik zich bevindt. “Laer” betekent “braakland”, een uitgestrekte open plaats met gras en onkruid bezaaid. Het is wel niet met zekerheid te zeggen of de naam “Laer” teruggaat tot het Keltisch, maar hij wijst toch op een zeer hoge ouderdom.
Veel van deze bijzondere plaatsen zijn in onze geschiedenis volledig verloren gegaan omwille van uiteenlopende redenen. Maar gelukkig heeft de Duizendjarige Eik doorheen de jaren de nodige bescherming gekregen.
Reeds op 8 maart 1940 werd de Duizendjarige Eik door Monumenten en Landschappen geklasseerd. Een boer vond de publieke belangstelling die dit tot gevolg had blijkbaar welletjes, want in 1967 werd brandstichting de boom bijna fataal. Brandweermannen rukten twee dagen na elkaar uit om een boombrand te blussen. Dat schudde de Lummense bewindslieden wakker en in 1973 kochten ze de boom en het domein van de toenmalige baron André de Moffarts. De boom kreeg in 1983 een grondige onderhoudsbeurt en het domein van de “Duizendjarige Eik” werd in 1984 officieel ingehuldigd. Een paar jaar later verloor deze oude reus een reusachtige tak bij een zware storm, maar de boom overleefde weerom het onheil. Gelukkig volgden er daarna een aantal rustiger jaren voor de boom. Maar in juni 2000 werd de stam aangetast door honingzwam en door een invasie van de eikenprachtkever. De brandweer van Heusden-Zolder rukte ditmaal met hun ladderwagen uit om de kruin te besproeien en zo verdere vernietiging tegen te gaan. Ook de zoon van de Duizendjarige Eik werd dat jaar verzorgd. In september van datzelfde jaar liet een dodelijke paddenstoel zijn oog vallen op de reus. Het fluweelbankje dat zich tussen de levende en afgestorven schors nestelde werd weggebrand. In 2005 zorgde een rupsenplaag voor problemen en in 2007 moesten brandweermannen opnieuw uitrukken om een kolonie hoornaars te verdelgen.
Maar de stoere eik overleefde met de nodige hulp alle onheil. De Duizendjarige Eik is getekend door z’n ouderdom. De kern is helemaal weggerot en je kunt van onder aan de voet de blauwe lucht zien door het gat dat ontstaan is door het afscheuren van de dikke tak. In feite leeft deze boom enkel nog aan de buitenkant, maar met de goede zorgen die hij de laatste decennia kreeg en de nodige instandhoudingswerken die uitgevoerd werden, staat hij er de laatste jaren al bij al weer vrij gezond bij. De massa’s eikels die hij elk jaar nog produceert zijn het levend bewijs van z’n aanhoudende levenskracht.

In 2008 en 2009 werd het domein volledig heraangelegd om deze bijzondere boom, en de plek op zich, in schoonheid te bewaren voor de volgende generaties. Op 21 juni 2009, Midzomer, werd het domein opnieuw heel feestelijk geopend met een groot “Boomenfeest”. Voor deze gelegenheid waren er allerhande inspirerende activiteiten voorzien zoals een boommeditatie, boomyoga, kruidenhapjes bereiden, een bezem maken, een handfastingsceremonie, een workshop leylijnen, boomverzorging, een paganistisch ritueel, en nog zoveel meer.


“Ik groet u Oude Boom. Ik groet u met erkentelijkheid, ik groet u met ontzag.”, zo eerde Frans Baert in zijn toespraak de Duizendjarige Eik op het Boomenfeest in Lummen. Ook de schrijfwijze van het herdenkingsfeest, het “Boomenfeest” met dubbele “o”, is een spelling van vele jaren geleden en symboliseert de rijke geschiedenis van de plek.



Het domein van de Duizendjarige Eik is absoluut de moeite om eens met een bezoek te vereren, om het Goddelijk Land en Moeder Natuur al dan niet met een ritueel te eren. De kinderen kunnen er leuk ravotten en hun hartje ophalen aan de educatieve doe-dingen, spelenderwijs voeling krijgen met de wereld om hen heen en de magie van ons bestaan. Met het Boomenfeest werd er een gedicht ter ere van de boom uitgekozen. Hiermee wil ik graag mijn verhaal eindigen:


De Duizendjarige Eik

Losgelaten door de tijd
draag ik diep in mij
-weggeschreven in de jaarringen
van mijn eeuwigheid-


de joelende stemmen van
kinderen die mij beklommen


de zucht van dichte drommen
als recht werd gesproken
over heks en rabauw


de kus van geliefden
en eeuwige trouw


en over dit alles de jaargetijden
die zich moeiteloos
in mijn gebladerte vlijden


(door Marcel Sleurs)
Blessed Be

Lupus




De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina