IJsselveere, bewoning en vestingwerken



Dovnload 96.33 Kb.
Pagina1/5
Datum23.07.2016
Grootte96.33 Kb.
  1   2   3   4   5

IJsselveere, bewoning en vestingwerken.



Dit overzicht van de geschiedenis van IJsselveere is samengesteld naar aanleiding van een bouwaanvraag voor het pand IJsselveere 15, ‘De Vest’. Dit pand ligt in het gedeelte van IJsselveere dat vanaf 1585 deel ging uitmaken van de vestingwerken. In dit overzicht ligt de nadruk de ontwikkeling van de vestingwerken rond IJsselveere en locatie van IJsselveere 15 binnen deze vestingwerken.





© Nettie Stoppelenburg, historisch onderzoek en tekst, 2010

Transcripties 16e, 17e en 18e eeuwse teksten: C.H. van Wijngaarden


Prentbriefkaarten van IJsselveere: collectie P. den Hertog

Overig beeldmateriaal en plattegronden: collectie auteur en collectie Van der Lee.


Inleiding

IJsselveere is ontstaan bij het veel oudere stadje Oudewater. Vanaf 1585 werd het een deel van Oudewater. Hoewel het begin van de nederzetting pas in de 14e eeuw te plaatsen is, was er in het westelijk deel van IJsselveere waarschijnlijk al eerder enige bewoning. De naam IJsselveere duidt op een oversteekplaats – een veer – over de IJssel. Dit veer moet hebben gelegen ter hoogte van de Michaëlskerk, de oude kern van de nederzetting Oudewater.



Kaart van Oudewater en omgeving, door Jacob van Deventer, ca. 1560. Op deze kaart is het noorden boven.


IJsselveere is afgebeeld onderaan de kaart, links van het midden.

Het onstaan van Oudewater en IJsselveere

Oudewater ontstond in de 8ste of 9de eeuw op de oeverwal tussen de rivierlopen die nu bekend staan als de Hollandse IJssel en de Lange Linschoten. De kern van de nederzetting was een centraal plein waarop de Michaëlskerk gebouwd werd: dit plein was ook het oudste marktplein. De latere gewoonte om jaarmarkten te openen door het luiden van een bel op het kerkhof herinnert hier nog aan. Bij de kerk stond nog in de 16e eeuw de schandpaal, een aanwijzing dat hier vanouds ook recht gesproken werd.

Oudewater en omgeving vielen onder het ‘Sticht’, het wereldlijke territorium van de Utrechtse bisschop. In de 11de eeuw was de nederzetting rijk genoeg om een kerk te kunnen bouwen van geïmporteerde en dus dure tufstenen. Die tufstenen werden later hergebruikt en zijn nog steeds zichtbaar in de toren van de Michaëlskerk.

In 1239 wordt Oudewater voor het eerst genoemd, in een acte van het Utrechtse kapittel van Oudmunster over ‘tienden’, belasting, die hier geheven werd. Het is mogelijk dat de nederzetting zich toen al had uitgebreid aan de overzijde van de Linschoten. Rond 1265 gaf bisschop Hendrik van Vianden aan Oudewater stadsrechten.

In 1281 moest de Utrechtse bisschop Oudewater afstaan aan de Hollandse graaf Floris, als onderpand voor een lening. En omdat de Utrechtse bisschop in 1296 gelegenheid gaf aan de edelen om Floris te ontvoeren, werd het leen vervallen verklaard: tot 1970 hoorde Oudewater bij Holland.

In 1321 waren de stadsmuren van Oudewater voltooid. Deze middeleeuwse stadsmuren omvatten het gebied tussen de Hollandse IJssel, de Biezen, de Lange Burchwal en ongeveer waar nu de Waardse dijk tussen de begraafplaatsen en de Ravelijn loopt. De kaart die Jacob van Deventer rond 1570 maakte, toont deze stadsmuur. Er waren zes poorten: het waterpoortje aan de Lange Burchwal, de Waardse poort, de IJsselpoort, de Broeckerpoort, de Biezenpoort en de Linschoterpoort.

Oudewaters welvaart was grotendeels te danken aan de handel. Al in 1293 was hier een ‘Lombaardenhuis’ of bank gevestigd, zodat de kooplieden niet met grote sommen geld hoefden rond te reizen. Oudewater had toen al een riviertol en graaf Willem III gaf in 1322 nog eens een aantal privileges zoals een uitbreiding van het marktrecht ten koste van Woerden.

In de 14e eeuw ontstond aan de zuidzijde van de Hollandse IJssel de nederzetting IJsselveere. Deze nederzetting viel onder het bestuur van Montfoort. Door haar positie op de grens van het Sticht en Holland en het ontbreken van echte controle werd er veel gesmokkeld. Oudewater had zelfs IJsselveere een keer platgebrand. Met name de molen van IJsselveere, een ongesanctioneerde concurrent voor de molen van Oudewater, moest het ontgelden.

In de turbulente tijd van het begin van de Tachtigjarige Oorlog was Oudewater nog in proces verwikkeld over de ‘demolitie’van ‘het veer voor Oudewater’. In 1662 deed de Grote Raad van Mechelen uitspraak over de grenzen van de ‘Heerlichheyt ’t Veer’ (bijlage 1). IJsselveere bleef onder de jurisdictie van de heer van Montfoort, maar er mocht geen handel meer gedreven worden en meer dan twee of drie herbergen waren niet toegestaan.

In de verslagen over de inname van Oudewater door het Spaanse leger in 1575 wordt IJsselveere niet genoemd, maar het is aan te nemen dat de nederzetting niet ongemoeid is gebleven.







Detail van de kaart van Oudewater en omgeving, door Jacob van Deventer, ca. 1560. Op deze kaart is het noorden boven.


Ter orientatie:

Op dit detail van de kaart van Jacob van Deventer is middenboven de St. Michaëlskerk te zien met rechtsboven de oude IJsselpoort, ten noorden van de Hollandse IJssel.

Het oude IJsselveere is rechts van het midden te zien. De bebouwing ligt aan weerszijden van een straat die zich in rechte lijn uitstrekt tot aan de IJsseldijk, die van linksmidden tot rechtsonder loopt. Waarschijnlijk lag de dijk in die tijd ter hoogte van het huidige pand IJsselveere 19.

Ten zuiden van de IJsseldijk ligt de Pijpenvliet, in haar oude bedding. De weg ten zuiden van de Pijpenvliet is een jaagpad: de Pijpenvliet werd gebruikt door trekschuiten en beurtschepen in de richting van Polsbroek, Benschop en Schoonhoven.

In het westen is een wiel zichtbaar. De bebouwing bij het wiel betreft waarschijnlijk een blekerij en/of een boerderij: ook in de 17e en 18e eeuw bevonden zich buiten de vestingwerken een blekerij en een boerderij.


IJsselveere 15 bevond zich gedeeltelijk op en gedeeltelijk ten oosten van de 16e eeuwse straat.





  1   2   3   4   5


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina