Spanje Cordoba Mezquita Catedral. Cape del Cardenal Herrem



Dovnload 27.11 Kb.
Datum21.08.2016
Grootte27.11 Kb.

Spanje



Cordoba - Mezquita Catedral. Cape del Cardenal Herrem.

  • Uw eerste confrontatie met de moskee van Córdoba is misschien een beetje teleurstellend.

  • De logge muren, die eerder bij een vesting lijken te horen, zien er vervallen uit.

  • Wel is hier en daar een poging gedaan om nog iets van de buiten­ornamenten te restaureren, maar daarbij is men zonder veel accura­tesse en gevoel voor smaak en au­thenticiteit te werk gegaan (hoe mooi de portaalversieringen er op het eerste gezicht ook uit zien).

  • Aan de hele moskee is trouwens veel `gedokterd' en zonder succes; sinds de herovering van de stad in 1236 zijn alle gangbare bouwstij­len op de muren en het interieur uitgeprobeerd: gotiek, mudéjar, isabelino, renaissance, plateresco en barok vindt u op verscheidene plaatsen terug.

  • Van de oor­spronkelijke ornamenten (maghrebijnse met zuiver Arabische en Byzantijnse elementen) is helaas te weinig overgelaten; onaangeroerd is daarentegen het `karkas' van de moskee met zijn indrukwekkende zuilengalerijen.

  • Omdat de stadswandeling in zijn geheel om de moskee heen leidt, stellen we de beschrijving van de verschillende gevels nog even uit.

  • We beginnen met het interieur, of liever eerst nog met de grote bin­nenplaats, die u bereikt via de Puerta del Pardón (zie de platte­grond van de moskee).

  • Deze hoofdpoort is meteen al het eerste bewijs van latere uitbreidingen: de muur waarvan hij deel uitmaakt, is 14de eeuws en de versieringen zijn duidelijk mudéjar.

  • Gedenk bij het binnengaan de arme Averroes, die hier voor straf een dag moest blij­ven staan om te worden bespuwd door de `ware' gelovigen.

  • Hier op de binnenplaats hebt u een goed overzicht en dit lijkt ons het geschikte moment om iets meer over de geschiedenis en opbouw van de moskee te vertellen (nog een ander argument: de kans be­staat dat men in de moskee de ver­lichting weer eens heeft uitgescha­keld en het lezen van kleine letter­tjes in het halfduister is geen pret­je).

  • Welnu, alle moskeeën in de islami­tische wereld   en dus ook deze  zijn gebouwd volgens een vast principe.

  • Als voorbeeld diende het huis van de profeet Mohammed.

  • Deze welgestelde koopman be­woonde een fraai paleis met een ruime, ommuurde binnenplaats (een soort atrium).

  • Op die binnen­plaats verzamelde hij zijn volge­lingen en omdat het zelfs voor een profeet lastig prediken is onder de brandende zon, werd een deel van die binnenhof overdekt.

  • Later werd het overdekte gedeelte groter dan de rest en geheel afge­sloten.

  • Zo ontstond de moskee: een aan alle zijden afgesloten, over­dekte ruimte, geflankeerd door een onoverdekte binnenplaats, die nu werd gebruikt voor de verplichte rituele wassing die voorafgaat aan het betreden van de moskee.

  • Op deze binnenplaats ziet u nog een aantal voor dat doel aangelegde fonteinen, waaronder de grote ba­rokke fontein onder de olijfboom vooraan.

  • Nadat de moskeeën in Spanje hun functie hadden verlo­ren door het verbod op de islam, werden de overgebleven binnen­plaatsen omgezet in een oranjerie (patio de naranjas), een beschutte plaats waar citrusbomen konden groeien.

  • Zo ziet u hier, net als in Sevilla, in plaats van de originele lege binnenplaats een fraaie tuin met allerlei subtropische vegetatie.

  • Van de vier wanden van elke mos­kee wijst er één, de qibla wand, naar Mekka, de heilige stad.

  • Dat vergemakkelijkt de oriëntatie voor de gelovigen, die zich bij het bid­den naar Mekka moeten wenden.

  • Opvallend is, dat in deze moskee de qibla wand in de richting van Marokko geplaatst is; dat zal wel verband houden met het feit dat de moskee werd gebouwd op de fun­damenten van een Visigotische kerk (San Vicente), die op zijn beurt weer een Romeinse Junotem­pel verving.

  • In de qibla wand (qib­la = gebedsrichting) is steeds, pre­cies in het midden, een nis (de `mihráb') aangebracht.

  • De functie daarvan is niet duidelijk.

  • Mis­schien was dít oorspronkelijk een hulpmiddel voor blinden (in het Midden Oosten zeer talrijk) om zich te kunnen oriënteren, een be­waarplaats voor de koran (een van de heilige boeken van de islam) of een privé gebedsruimte voor hoge functionarissen.

  • Dat laatste is on­waarschijnlijk, want grote mos­keeën hebben al een speciale ge­bedsruimte voor zulke hoge gas­ten, de `maqsûra'.

  • Naast de mihráb staat de (hier in Córdoba spoorloos verdwenen) `mimbar', de rijk ver­sierde, trapvormige katheder van de `imám'.

  • Een moskee heeft een andere func­tie dan een kerk.

  • De islam kent geen eredienst; de gelovige bidt vijfmaal per dag en doet dat desge­wenst (en vooral op vrijdag, de islamitische rustdag) collectief in de moskee.

  • De imám is dan ook geen priester (de islam kent in het geheel geen priesterklasse of hiërarchie), maar een gebeds  en ge­spreksleader.

  • Daarnaast fungeert de moskee als discussiecentrum, school (sommige hebben een apar­te koranschool, de `madrasa', of dienen als universiteit, zoals ook deze in Córdoba een hogeschool was) en als schuilplaats tijdens de middaghitte.

  • Voor het collectieve gebed worden de gelovigen opgeroepen door de `muezzin', die plaats neemt op de `minaret' (in het begin was dit al­leen maar een wachttoren).

  • De Torre del Alminar was oor­spronkelijk zo'n minaret (uit 951­957), vierkant naar maghrebijns model.

  • In de periode 1593 1664 werd hij van een nieuw omhulsel voorzien (nog zichtbaar als u de toren beklimt) en tot klokketoren omgebouwd.

  • U betreedt de moskee via de Arco de las Palmas of anders via de naamloze zij ingang.

  • In het eerste geval komt u rechtstreeks terecht m het oudste deel van de moskee, gebouwd op last van emir Abd ar­Rahmán I (785 788, voltooid on­der Hishám I).

  • Hij omvatte negen galerijen (zie de lichtrode omkade­ring op de plattegrond), maar al onder Abd ar Rahmán II moest hij worden uitgebreid (833; zie de grijze omkadering).

  • De derde uit­breiding, ook alweer in de richting van de qibla wand vond plaats tus­sen 961 en 970 onder al Hakam II.

  • Tenslotte was het al Mansdi die omstreeks 987 de moskee met acht nieuwe beuken langs de gehele oostelijke wand liet uitbreiden, zo­dat het complete bouwwerk nu 19 beuken telt en met een oppervlak­te van 130 x 180 m (inclusief de binnenplaats) de grootste moskee buiten het Midden Oosten is.

  • Als u binnenkomt ziet u direct het verrassende effect van de gehele architectuur.

  • De 19 beuken en 36 traveeën worden onderling ge­scheiden door een onafzienbare reeks arcades met honderden zui­len.

  • Dit geweldige `zuilenbos' is uniek in de bouwkunst.

  • Het meest frappante aspect wordt niettemin gevormd door de bogen.

  • De eerste bouwers gebruikten Romeinse en Visigotische zuilen, afkomstig uit de wijde omgeving.

  • Deze waren echter te kort en moesten onderling verbonden worden door een dub­bele rij bogen (hoefijzervormig resp. halfcirkelvorming), samen­gesteld uit beurtelings rode bak­steen en witte blokken natuursteen.

  • De verscheidenheid in kleur en uit­voering van zuilen en kapitelen maken het geheel alleen maar inte­ressanter.

  • Tussen de arcades in staat een voetstuk van een Visigo­tisch altaar, afkomstig uit de afgebroken kerk van de H. Vincentius.

  • De latere architecten zetten de bouwtraditie van hun voorgangers voort, zij het met toepassing van andere boogvormen.

  • Ze volston­den tot aan de laatste uitbreiding steeds met het verschuiven van de qibla wand.

  • Bij de laatste uitbrei­ding, in oostelijke richting werd de qibla wand wel verlengd, maar de mihráb bleef op zijn plaats, zo­dat hij zich niet zoals gebruikelijk in het midden bevindt.

  • Vóór de mihráb ziet u de prachtige drievoudige maqsûra met zijn magnifieke koepelgewelven.

  • By­zantijnse meesters hebben de maqsûra versierd met zeldzaam fraaie mozaïeken.

  • Dezelfde bloemmotieven vindt u terug in de alfiz (rechthoekige omlijsting) van de ingang van de mihráb, die zelf ook weer weelderig gedecoreerd is.

  • Niet alleen de rijke versiering van de mihráb is ongebruikelijk, maar ook zijn omhang.

  • Beweerd wordt, dat men hier een midden­voetsbeentje van de Profeet als re­likwie bewaarde en dat om die re­den de moskee van Córdoba een pelgrimsoord kon worden voor ge­lovigen die zich de verplichte be­devaart (`hadj') naar Mekka niet konden permitteren.

  • Zij legden dan op hun knieën zevenmaal de om­trek van de mihráb af, als alterna­tief voor de zeven rondgangen om het heiligdom (`qaaba') in Mekka.

  • Rechts naast de mihráb leidde een gang (`sabát') met loopbrug naar het alcázar aan de overzijde van de straat, zodat de kalief waardig  zonder zich onder de massa te be­geven   de moskee kon betreden; van deze sabát zijn alleen gedeel­ten bewaard gebleven.

  • Na de Reconquista werd de mos­kee zoals gebruikelijk ingericht voor de christelijke eredienst.

  • Een gedeelte werd omgebouwd tot ka­thedraal en Alfonso X liet in 1258 de Capilla de Villaviciosa bouwen, die als hoofdkapel (Ca pilla Mayor) moest dienen.

  • Op deze plek be­vond zich vóór de tweede uitbrei­ding de mihráb en de koepel daar­ van is in de kapel opgenomen.

  • In de 14de eeuw werd achter deze kapel een grafkamer, de Capilla Real (gewoonlijk gesloten), ge­bouwd voor twee leden van de Trastámara dynastie, voorzien van zeer fraai mudéjar stucwerk en mozaïeken van geëmailleerd faiencewerk.

  • In 1523 kwam het kapittel van de kerk met het plan om midden in de moskee een nieuwe, grotere en ho­gere kathedraal te bouwen.

  • Het stadsbestuur verzette zich heftig en vroeg om de arbitrage van Car­los V.

  • De keizer steunde zonder meer de plannen van het kerkbe­stuur.

  • Toen hij drie jaar later Cór­doba bezocht en het resultaat zag, moet hij onthutst hebben uitgeroe­pen: `Wat u hier hebt laten bou­wen, kan iedereen maken; wat hier eerst stond, vindt men nergens meer' (of woorden van gelijke strekking).

  • In dat zelfde jaar 1526 gaf Carlos niettemin ook opdracht tot het later betreurde afbreken van een deel van het Alhambra!

  • Hoe geslaagd de nieuwe kathe­draal (nueva catedral) op zichzelf is, hij disharmonieert natuurlijk volledig met de rest van het com­plex.

  • Verbitterde schrijvers heb­ben sindsdien onophoudelijk hun pen in gif gedoopt om dit `bouwkundig barbarisme' te veroorde­len.

  • Aan de andere kant moet het wel duidelijk zijn dat zonder deze nieuwe bestemming de `mezquita' waarschijnlijk nog meer in verval zou zijn geraakt.

  • Het werk werd uitgevoerd door Hernán Ruiz en zijn zoon, die van de kathedraal een laat gotisch en vroegrenaissance gebouw maak­ten, waaraan later barokke elemen­ten zijn toegevoegd.

  • Het mooist zijn de barokke koorstoelen van Pedro Duque Cornejo (ca. 1755) en twee marmeren zetels.

  • De gebruikelijke kapellen zijn niet in het schip aangebracht, maar langs de wanden van de moskee (eigenlijk dient de hele moskee als schip en is de nieuwe kathedraal alleen een koor annex Capilla Mayor).

  • De enige kapel van belang is de Capi­lla del Cardenal, die toegang geeft tot de schatkamer van de kathe­draal. Deze bevat o.a. een mon­strans van Enrique de Arfe (1517) en ander edelsmeedwerk, ivoor­snijwerk en incunabelen. In de ka­pel staat de fraaie tombe van kar­dinaal Pedro de Salazar (1703).

  • Weer buitengekomen, ziet u in de Calle de Torrijos de westelijke ge­vel van de moskee met daarin als eerste de kleine, met gotische mo­tieven mishandelde Melkpoort (Puerta de Leche), zo genoemd omdat hier kinderen te vondeling werden gelegd, en de Puerta de San Esteban, die ondanks de be­schadigingen onderdeel van het oudste gedeelte van de moskee is, met de typische hoefijzerboog en de alfiz, díe wel degelijk een bouw­kundige functie heeft (namelijk het opvangen van druk van bovenaf).

  • De Puerta de San Miguel is van vergelijkbare uitvoering, maar na de Reconquista aan de renaissancestijl aangepast.

  • Echt hinderlijk lelijk is de gotische `versiering' aan de zgn.

  • Duivepoort (Puerta de la Paloma).

  • De twee poorten links en rechts daarvan (Puerta de Alhá­quem en Puerta del Palacio) zijn in deze eeuw gerestaureerd, met veel gevoel voor fantasie, maar niet met accuratesse.

  • Niettemin is de aanblik van de sierlijke orna­menten aantrekkelijk.

  • U kunt de moskee even laten voor wat hij is en aan de overzijde van de straat een blik werpen op het







Samengesteld door: BusTic.nl 8/21/2016







De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina